Selanik’ten İstanbul’a Osmanlı’dan Cumhuriyete Bir Doktorun Hikâyesi: Dr. Ethem Bakar (1877-1945)

This study deals with the life and works of Dr Ethem Bakar (1877-1945), who lived during the twilight of the Ottoman Empire and the formative years of the Turkish Republic, leaving behind significant scientific and intellectual contributions. Born in Salonica and completing his medical education in Istanbul, Dr Bakar pursued a specialization in internal medicine in France. Beyond being a physician, he also secured a place among the intellectuals of his time through his scholarly contributions. His scientific travels and research, particularly on the treatment of tuberculosis, along with his work Terbiye-i İrade (The Education of Will), granted him an interdisciplinary intellectual identity. However, despite his considerable influence during his lifetime, his intellectual legacy has long been overlooked, and his biography has not been thoroughly examined.

Terbiye-i İrade, which had a significant impact and was long regarded as a translation of Jules Payot’s work, has only recently been identified as an original work authored by Bakar. In addition to shedding light on this significant discovery, the present study will analyze Bakar’s intellectual framework within the context of this work. Drawing on Turkish and French press, family archive documents, photographs, and oral history studies, this paper will explore Dr Bakar’s connections with the early Republican elite and analyze his intellectual transformation from the Ottoman period to the Republic. Additionally, the study will discuss how his Sabbatean identity influenced his intellectual works and social environment. Ultimately, this paper aims to bring to light the forgotten story of Dr. Ethem Bakar by examining his multifaceted legacy, which extends from medicine to philosophy and psychology, and reassessing his contributions within the broader intellectual landscape of the Ottoman-Republican era.

Bu çalışma, Osmanlı’nın son ve Cumhuriyet’in ilk dönemini idrak etmiş, kayda değer bilimsel ve entelektüel çalışmalar ortaya koymuş Dr. Ethem Bakar’ın (1877-1945) hayatını ve çalışmalarını ele almaktadır. Selanik’te doğan ve tıp eğitimini İstanbul’da tamamladıktan sonra Fransa’da dahiliye ihtisası yapan Dr. Bakar, yalnızca bir hekim olarak değil, aynı zamanda fikrî katkılarıyla da dönemin aydınları arasında yerini almıştır. Başta veremin tedavisine dair bilimsel seyahat ve araştırmaları olmak üzere Terbiye-i İrade adlı eseri, ona disiplinler arası entelektüel bir kimlik kazandırmıştır. Bununla birlikte, yaşadığı dönemde önemli bir iz bırakan Bakar’ın entelektüel mirasının uzun süre göz ardı edildiği ve biyografisinin derinlemesine incelenmediği göze çarpmaktadır.

Ciddi bir etki bırakan ve uzun yıllar Jules Payot’nun çalışmasının bir tercümesi olarak bilinen Terbiye-i İrade’nin, ancak yakın bir zamanda Bakar’a ait telif bir eser olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bakar hakkındaki bu önemli bilgi gelişimine ek olarak, bu tebliğ, söz konusu eser bağlamında müellifin fikir dünyasını tahlil edecektir. Dönemin Türkçe ve Fransızca basını, aile arşivlerindeki belgeler ve fotoğraflar ile sözlü tarih çalışmalarına dayanan bu tebliğ, Dr. Bakar’ın Cumhuriyet’in erken dönem elit kadrosuyla olan ilişkisini de sorgulayacak ve Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan fikrî dönüşümünü inceleyecektir. Ayrıca, Sabetayist kimliğinin onun entelektüel ürünleri ve sosyal çevresiyle ilişkisini nasıl şekillendirdiği de tartışılacaktır. Nihayetinde bu tebliğ, Dr. Ethem Bakar’ı, hekimlikten felsefe ve psikolojiye uzanan çok yönlü mirası bağlamında ele alarak, Osmanlı-Cumhuriyet döneminin nisyana terk edilmiş bir entelektüelinin hikâyesini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir.